Trường TH&THCS Âu Lâu hơn nửa thế kỷ xây dựng và trưởng thành. 

      Âu Lâu là xã vùng thấp của huyện Trấn Yên trước đây, nay là xã vùng ven thành phố Yên Bái, thành lập sau năm 1945 trên cơ sở sáp nhập 3 xã: Âu Lâu, Vạn Lâu và Phú Nhuận. Người dân có truyền thống cách mạng, tinh thần yêu nước và tinh thần hiếu học. Ngay sau Cách mạng tháng Tám thành công, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ kính yêu, phong trào xóa nạn mù chữ được phát động khắp nơi trong cả nước, trong đó có xã Âu Lâu. Chính vì vậy, các lớp học bình dân học vụ được khởi nguồn từ đây. Sau đó, đã có lớp học vỡ lòng đầu tiên, rồi lần lượt có đến lớp 1- 2 của trường phổ thông cấp I, do thầy Nông Văn Khoa vừa là hiệu trưởng vừa trực tiếp giảng dạy, cùng thời đó có thầy Nguyễn Linh và một số thầy cô khác. Địa điểm trường đóng tại thôn Cống Đá. Thời kì này, do tác động của chiến tranh, bom phá hoại khu vực Bến Âu Lâu lịch sử và một số khu vực khác trong xã nên Trường phổ thông cấp 1 lại phải sơ tán từng lớp đi các thôn (thôn Đầm Vông; thôn Nước Mát; thôn Đồng Đình…). Tiếp sau đó, trường phổ thông cấp 1 lần lượt có đến lớp 3, lớp 4. Đồng thời, do dân cư thưa thớt, giặc giã chiến tranh… nên học sinh Âu Lâu phải đi học cấp II tại Tuy Lộc, Hợp Minh, Minh Tiến và các vùng lân cận.

Khoảng năm học 1965-1966:  Đã có lớp 5, lớp 6 của phân hiệu Minh Tiến chuyển về học ở Âu Lâu. Trường có tên gọi là Trường Phổ thông cấp II Âu Lâu. Khi đó, thầy Nguyễn Trọng Diên là Hiệu trưởng và trực tiếp giảng dạy cùng các thầy giáo đó là: thầy Bùi Đức Lực, thầy Sáng, thầy Lợi và thầy Nhạc. Thầy Lực cũng từng nói: “Thầy nhớ như in khóa học sinh năm ấy, một kỉ niệm khắc sâu không thể nào quên”. Đến giờ, thầy Lực, thầy Nhạc vẫn còn nhớ cô cựu học trò Dung lớp trưởng và một số cựu học trò cùng khóa như: cựu học trò Nguyễn Thị Kính, Bùi Ngọc Bình, Đỗ Công Đắc, Nguyễn Văn Ngũ… và nhiều học trò khác. Ban đầu là lớp học tạm, gần nhà cụ Hồ Phúc thôn Nước Mát; Sau đó bom Mỹ thả, lớp học được chuyển vào thôn Đắng Con. Đến năm 1968, thầy Nguyễn Đình Hiệt là Hiệu trưởng của trường Phổ thông cấp II Âu Lâu. Cơ sở vật chất của nhà trường còn khó khăn. Toàn bộ các phòng học, phòng làm việc của nhà trường là nhà tạm. Địa bàn xã khá rộng nên quãng đường từ nhà đến trường của nhiều học sinh còn xa. Đến năm 1978 Trường Phổ thông cấp I và Trường Phổ thông cấp II Âu Lâu được sáp nhập thành Trường phổ thông cấp I, II Âu Lâu, sau này là Trường Phổ thông cơ sở Âu Lâu thuộc huyện Trấn Yên - tỉnh Yên Bái.

Năm học 1989-1990: Trường Phổ thông cơ sở Âu Lâu được tách ra thành hai trường: Trường Tiểu học Âu Lâu và trường THCS Âu Lâu theo QĐ của UBND huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái. Tháng 10 năm 2008 thực hiện nghị định số 87/NĐ-CP ngày 04/8/2008 của Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới hành chính huyện Trấn Yên để mở rộng thành phố Yên Bái. Các nhà trường đóng trên địa bàn xã Âu Lâu được cắt về thành phố Yên Bái.

Trải qua 27 năm hoạt động độc lập, đến năm học 2016-2017,  hai trường Tiểu học và trường Trung học cơ sở lại được sáp nhập thành một trường, lấy tên là Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Âu Lâu-thành phố Yên Bái-tỉnh Yên Bái theo QĐ 3052/QĐ-UBND ngày 30/8/2016 của UBND thành phố Yên Bái.

          Như vậy, trên năm mươi năm xây dựng và trưởng thành, từ hai trường phổ thông cấp I, trường phổ thông cấp II đã được sáp nhập vào thành một trường Phổ thông cơ sở, sau đó lại được tách ra thành hai trường đó là trường Tiểu học và trường Trung học cơ sở, để rồi lại tiếp tục được sáp nhập hai trường thành một trường lấy tên là: Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Âu Lâu hiện nay. Với nhiều biến cố của lịch sử, của thời gian, của thuận lợi và thách thức song trường luôn là một khối đoàn kết, thống nhất.                 

Những buổi ban đầu, cơ sở vật chất của nhà trường còn khó khăn nhiều. Toàn bộ các phòng học, phòng làm việc của nhà trường là nhà tạm, thậm chí có giai đoạn còn sử dụng lại khu tập kết của trụ sở UBND xã Âu Lâu (cũ). Đội ngũ các thầy cô là CB-GV-NV luôn luôn nhiệt tình, tâm huyết và trách nhiệm cao. Tuy còn nhiều khó khăn nhưng thầy và trò nhà trường luôn cố gắng, nỗ lực phấn đấu trong công tác giảng dạy và học tập. Nhà trường thường xuyên tổ chức các chuyên đề, tổ chức cho giáo viên tham quan, học tập, chia sẻ kinh nghiệm; Ban giám hiệu và các tổ chuyên môn tích cực thăm lớp, dự giờ nhằm tháo gỡ những khó khăn vướng mắc trong giảng dạy cho cán bộ, giáo viên;  Mỗi CB-GV-NV của nhà trường qua các thời kì luôn tích cực học hỏi, vượt qua khó khăn, chuyên tâm công tác vì sự nghiệp giáo dục chung, khẳng định thương hiệu của nhà trường. Vì vậy, chất lượng học sinh từng bước được nâng cao. Quá trình xây dựng và phát triển, trường cũng luôn tự hào về sự trưởng thành của các thế hệ học trò như: cựu học sinh Lại Đức Lộc (Nguyên Phó Giám đốc Bưu điện tỉnh Yên Bái); cựu học sinh Nguyễn Dũng Giang (PBT huyện ủy Yên Bình); cựu học sinh Đoàn Quốc Trường (Cục Thuế tỉnh Yên Bái); Cựu học sinh Bùi Ngọc Thủy (Bác sĩ - Trưởng khoa ngoại TTYT thành phố); cựu học sinh Nguyễn Thị Nga (GĐ Chi nhánh Ngân hàng Văn Chấn); cựu học sinh Bùi Thị Hà (Con thầy Lực – đã từng là Tiến sĩ văn học); cựu học sinh Phạm Thị Linh (Con cô giáo Chúc – là Tiến sĩ khoa học, hiện công tác tại Viện Nghiên cứu Vật lí ở Hà Nội); cựu học sinh Đỗ Thành Nghĩa (là Thạc sĩ - BSCK chỉnh hình chấn thương); cựu học sinh Hoàng Phương Thảo (là Thạc sĩ - BSCK của Bệnh viện Phụ sản Trung ương) và còn nhiều thế hệ học sinh đã trưởng thành trong các lĩnh vực khác của xã hội đã và đang góp phần phát triển kinh tế – chính trị trong và ngoài tỉnh nói chung và địa phương xã Âu Lâu nói riêng.  Đến năm 2004, được sự quan tâm của các cấp chính quyền, trường được đầu tư xây dựng thêm một số  phòng học. Cơ sở vật vật chất nhà trường từng bước được khang trang. Chất lượng học sinh cũng có nhiều khởi sắc. Trường Tiểu học và Trường Trung học cơ sở nhiều năm liên tục được công nhận trường Tiên tiến cấp huyện, cấp tỉnh, nay là TTLĐTT. Có nhiều thầy cô đạt danh hiệu CSTĐ cấp tỉnh, cấp cơ sở; giáo viên giỏi cấp tỉnh, cấp huyện (thành phố) và học sinh đạt giải học sinh giỏi các cấp. Những thành tích nhà trường đạt được còn khiêm tốn song cũng rất đáng ghi nhận, biểu dương vì các thế hệ thầy giáo, cô giáo, các em học sinh đã rất nỗ lực khắc phục khó khăn trong công tác và học tập, rèn luyện. Những mốc son ghi nhận sự nỗ lực của các thế hệ thầy trò nhà trường là những giấy khen, bằng khen, là niềm tin của nhân dân và là Quyết định số 2775/QĐ-UBND ngày 9/11/2017 của Chủ tịch UBND tỉnh Yên Bái công nhận trường Tiểu học và Trung học cơ sở Âu Lâu đạt chuẩn Quốc gia giai đoạn 2017-2022.

      Những năm học tiếp theo, tập thể nhà trường tiếp tục nỗ lực khắc phục khó khăn để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh. Ban giám hiệu nhà trường cùng với ban ĐDCMHS tích cực tham mưu với lãnh đạo địa phương, Phòng GD&ĐT TP, các cơ quan có thẩm quyền để nhà trường được tiếp tục đầu tư xây dựng, tăng cường cơ sở vật chất – phấn đấu nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của trường chuẩn Quốc gia.     

*****

        LTS: Trong quá trình sưu tầm tư liệu, Ban biên tập đã nhận được những thông tin quý báu về lịch sử nhà trường của các thầy giáo, cô giáo nguyên là cán bộ quản lí, các thầy cô đã từng giảng dạy ở trường, cựu học sinh qua các thời kì. Do thời gian có hạn, Ban biên tập chưa tổ chức hội thảo về lịch sử nhà trường nên không tránh khỏi những thiếu sót. Kính mong các thầy giáo, cô giáo, học sinh qua các thời kì cung cấp bổ sung thêm thông tin để lịch sử nhà trường được hoàn thiện hơn nữa. Ban biên tập xin trân trọng cảm ơn!

                                                                                            BAN BIÊN TẬP